Историја изгубена во пламен
Историјата е меморија на човештвото. Таа не се чува само во камените тврдини, во мозаици и споменици, туку и во библиотеките, архивите и ракописите што ја носат мислата и знаењето на цивилизациите. Низ вековите, човештвото изгубило огромни делови од своето наследство – пожари, војни и намерни уништувања избришале културни богатства, оставајќи празнини што денес се исполнуваат со легенди, реконструкции и нови толкувања.
Погледот низ вековите открива повторлив мотив, без разлика на времето и местото, библиотеките и архивите исчезнуваат во пламен.
Угарит (околу 1200 п.н.е., денешна Сирија) – во овој град биле пронајдени глинени табли со клинесто писмо, кои содржеле митови, закони и административни записи. Со падот на градот, голем дел од архивите исчезнал, но преживеаните табли сведочат за првите систематски обиди да се зачува знаење.
Ашурбанипал (7 век п.н.е., Ниневија – Ирак) – најстарата позната организирана библиотека, со над 30.000 глинени табли. Содржела епови како „Гилгамеш“, научни текстови и правни записи. По падот на Асирија, дел од колекцијата бил уништен, но многу преживеале и денес се чуваат во музеи.
Вавилон (6-5 век п.н.е., Ирак) – храмски и кралски библиотеки со закони, астрономски записи и митолошки текстови. Со падот на градот, дел од нив биле разграбени или уништени, оставајќи празнини во нашето разбирање на месопотамската култура.
Александрија (3 век п.н.е., Египет) – најголемиот храм на знаењето во античкиот свет, со стотици илјади свитоци од различни цивилизации. Пожари и политички занемарувања постепено ја уништиле, оставајќи непоправлива празнина во историјата.
Пергам (2 век п.н.е., Турција) – библиотека со околу 200.000 свитоци, позната по користењето пергамент. Дел биле пренесени во Египет, а остатокот исчезнал во војни и освојувања.
Наланда (12 век, Индија) – будистички универзитет со илјадници ракописи и текстови за филозофија, медицина и астрономија. Запален од освојувачи, со што исчезна еден од најголемите центри на учење во Азија.
Константинопол (1204, Турција) – за време на Четвртата крстоносна војна, крстоносците запалиле и разграбиле архиви, уништувајќи дела од антички автори и византиски записи.
Багдад (1258, Ирак) – „Куќата на мудроста“, центар на исламската наука и преводи од антички дела, уништена од монголите. Хрониките велат дека реката Тигар била обоена црна од мастилото на илјадниците книги.
Мајански кодекси (16 век, Мексико и Централна Америка) – речиси сите уништени од конквистадорите, сметани за „идолопоклонство“. Денес преживеале само четири, сведоци на една цивилизација чија писменост и космологија остануваат мистерија.
Лувр (1793, Франција) – делови од библиотеката и колекциите биле уништени за време на Француската револуција, кога револуционерите запалиле и разграбиле културни институции.
Лувен (1914 и 1940, Белгија) – универзитетската библиотека била уништена двапати од германски трупи, со десетици илјади книги и ракописи.
Красињски (1944, Полска) – библиотеката во Варшава била намерно запалена од нацистите, со непроценливи ракописи и документи.
Сараево (1992, Босна и Херцеговина) – националната библиотека изгорела во војната, со изгубени над 1,5 милиони книги и документи, што претставува огромна загуба за културната меморија на Балканот.
Ирак (2003, Багдад) – националната библиотека и архиви уништени во хаосот на инвазијата, со што исчезна непроценливо наследство од Месопотамија.
Анна Амалија (2004, Вајмар – Германија) – случаен пожар уништи дел од културното наследство, вклучувајќи ретки ракописи и книги од 16-18 век.
Тимбукту (2012, Мали – Западна Африка) – дел од ракописите од 13-16 век биле уништени од милитанти, иако многу беа спасени од локалното население кое ризикуваше живот за да ги зачува.
Секое уништување не е само губење на книги и документи, туку и бришење на паметењето на цивилизациите. Она што останува е само сенка од вистината. Со секое палење и рушење, моќните сили создавале нови наративи за да ја контролираат историјата.
